Zioła ( herbaty ziołowe )

W terapii oraz w profilaktyce różnych schorzeń oprócz leków syntetycznych stosowane są również leki naturalne ( tzw. leki biogenne ), w tym głównie pochodzenia roślinnego. Najprostszą ich postacią są zioła - wysuszone i odpowiednio rozdrobnione surowce roślinne przeznaczone do wytrawiania wodą. Jest to jedna z najstarszych postaci leków jaką zna ludzkość.

Zioła, czyli tzw. herbaty ziołowe służą głównie do sporządzania w warunkach domowych przez zaparzanie gorącą wodą wyciągów wodnych, przeznaczonych do użytku wewnętrznego ( napój ) lub zewnętrznego ( płukanka, kąpiel, okład ).

Herbaty ziołowe mimo, że uważane są za prymitywne środki lecznicze, to dzięki temu, że sporządzane są ex tempore (naprędce) oraz przyjmowane są na gorąco, zawierają substancje, które nie zawsze są obecne w preparatach ekstrakcyjnych ( np. substancje zawarte w kwiatostanie lipy, koszyczeku rumianku, kwiatostanie bzu czarnego ).

Herbaty ziołowe pozwalają na otrzymanie naparu lub odwaru, w którym ujawniają się dodatkowe właściwości sensoryczne ziół – smak i zapach. Obecnie jest już sprawą oczywistą, że aktywność leczniczą ziół warunkują zawarte w nich związki chemiczne, będące produktami przemiany materii ( jaka zachodzi w trakcie rozwoju rośliny ). Związki te nazywamy umownie związkami biologicznie czynnymi.

Występujące w ziołach związki czynne wywierają określony wpływ na fizjologię ustroju człowieka. Posiadają różne struktury chemiczne, wykazują różny typ aktywności biologicznej. Zioła swoje właściwości lecznicze zawdzięczają dającym się chemicznie scharakteryzować substancjom, które w nich występują.

We współczesnym ziołolecznictwie punkt ciężkości przeniósł się z samej rośliny na zawarte w niej substancje czynne, warunkujące jej aktywność leczniczą.

Zioła – definicje

zioła (Species) = podstawowa ostać leku roślinnego sporządzona z jednego lub kilku surowców roślinnych o określonym działaniu, może zawierać dodatek innych substancji leczniczych (np. witamin), przeznaczona do stosowania w celach leczniczych po wytrawieniu woda, zazwyczaj z jednej części surowca sporządza się dziesięć części odwaru lub naparu, albo dwadzieścia części maceratu

zioła proste, tzw. zioła jednoskładnikowe (Species simplex) = zioła sporządzone z jednego surowca roślinnego

zioła złożone, tzw, mieszanki ziołowe (Species compositae, Mixturae herbarum) = zioła sporządzone z kilku surowców roślinnych

napar (Infusum) = wodny wyciąg z ziół przyrządzony w temperaturze podwyższonej

odwar (Deccoctum) = wodny wyciąg, przyrządzony przez gotowanie surowców

macerat (Mecerato) = wodny wyciąg przyrządzony w temperaturze pokojowej

Zioła ze współczesnej domowej apteczki

koszyczek rumianku: zewnętrznie: w chorobach skóry i błon śluzowych wewnętrznie: w schorzeniach zapalnych przewodu pokarmowego, przy skurczach spastycznych jelit i żołądka

ziele świetlika: zewnętrznie: do przemywań, okładów i kąpieli oczu, w chorobach oczu związanych ze schorzeniami naczyń krwionośnych, w zapaleniach powiek i spojówek

ziele dziurawca: wewnętrznie: w zaburzeniach trawiennych zewnętrznie: w terapii ostrych, tępych zranień

liść melisy: w trudnościach w zasypianiu na tle nerwowym w czynnościowych dolegliwościach żołądka i jelit

liść mięty pieprzowej: przy dolegliwościach kurczowych w obrębie żołądka i jelit, jak również pęcherzyka żółciowego i dróg moczowych

liść szałwi: zewnętrznie: przy zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej i gardła, wewnętrznie: przy dolegliwościach trawiennych, przy wzmożonym wydzielaniu potu

kwiatostan lipy w chorobach z przeziębienia

dr Jerzy Jambor

fot. Katarzyna Szymańska